PZW - POLSKI ZWIĄZEK WĘDKARSKI - POLISH ANGLING ASSOCIATION
http://www.pzw.org.pl/home

Aktualności

Nęcenie ryb (nadmierne) to też "wody brudzenie"

Aktualności | 2019-06-13 | Publikujący: Okręg PZW w Piotrkowie Trybunalskim

 Nęcenie ryb (nadmierne) to też „wody brudzenie”

 

Eutrofizacja wód powierzchniowych jest zjawiskiem naturalnym, związanym z wypłukiwaniem z lądu soli mineralnych i wszelkich innych substancji, jakie woda jest w stanie transportować. W drodze naturalnych procesów,  jak sedymentacja i redukcja w wyniku aktywności roślin, zjawisko to było skutecznie ograniczane lub całkiem niwelowane. Malejący udział obszarów pokrytych trwale roślinnością (lasy i obszary trawiaste) był pierwotną przyczyną  wzrostu żyzności wód płynących, za którymi to procesami stała działalność człowieka. Zanieczyszczanie wód płynących dużą ilością substancji biogennych pochodzących z obszarów rolnych (nawożenie), ścieków bytowych odprowadzanych bezpośrednio lub poprzez oczyszczalnie ścieków, ścieków przemysłowych, wód opadowych i pośniegowych z terenów zabudowanych i dróg,  naruszało przez lata naturalne zdolności rzek do samooczyszczania. Pomimo wdrażania w przemyśle technologii wodooszczędnych  i włączania coraz to większej liczby ludności do systemów oczyszczania ścieków komunalnych, narastają niestety negatywne zjawiska związane z eutrofizacją wód. Do najbardziej przykrych, z punktu widzenia wszystkich użytkowników wód, należą zakwity wywołane szybkim, nadmiernym rozwojem glonów – szczególności sinic w obszarach zbiorników zaporowych i jezior. W rzekach zjawisko nadmiernej eutrofizacji uwidacznia się w postaci rozrostu glonów nitkowatych w strefie brzegowej, a nawet w całym korycie, a także w postaci deficytów tlenu, zamulenia dna, itp. Wraz z sezonowym spadkiem ilości opadów i rosnącą temperaturą, przy rosnącym stężeniu związków azotu i fosforu w wodzie, zjawisko zakwitów na większości zbiorników zaporowych staje się permanentne, prowadząc do poważnego ograniczenia ich użytkowości.

Sinice, namnażające się w wodzie od lat, stanowią ogromny problem na najważniejszym turystycznie zbiorniku zaporowym województwa łódzkiego – Zbiorniku Sulejowskim. Mechanizm, przyczyny i dynamika zakwitów sinicowych tego zbiornika były przedmiotem badań wielu zespołów naukowych (w szczególności Katedry Ekologii Stosowanej Uniwersytetu Łódzkiego, ERCE PAN w Łodzi, Politechniki Łódzkiej), podlega też od lat monitoringowi WIOŚ.  Bezpośrednimi, najistotniejszymi przyczynami zakwitów są:

 - nadmierna ilość związków fosforu i azotu w wodzie,

- wydłużony czas retencji (wymiany) wody w zbiorniku w sezonie letnim,

- wzrost naświetlenia i temperatury wody.

   Zjawisko wzrastającej trofii i będących tego następstwem zakwitów sinicowych, wpływa również negatywnie na wędkarsko-turystyczną  atrakcyjność Zbiornika Sulejowskiego.

 Sinice namnażające się w tak dużej ilości powodują ogromne wahania pH i zawartości tlenu w wodzie (nadmierne przetlenienie w dzień, drastyczne ubytki tlenu w nocy), zanieczyszczanie  wody cyanotoksynami, zwiększone zamulenie w strefie sedymentacji obumierających glonów. Czynniki te ograniczają rozwój ryb, niszczą strefy tarłowe, wydłużają okresy niskiej aktywności pokarmowej (brak brań ryb), ograniczają spektrum gatunków zasiedlających zbiornik (ograniczenie liczebności lub ograniczenie stref występowania gatunków cennych wędkarsko), nierzadko wywołują śnięcia ryb.

  Dwa ostatnie czynniki będące przyczyną zakwitów pozostają  poza wpływem użytkownika rybackiego (wędkarskiego), jak i innych korzystających ze zbiornika.  Działania wpływające na całość ekosystemu zbiornika (piramidę pokarmową), w postaci zarybień preferujących gatunki drapieżne i ich nasilonej ochrony, prowadzone są przez PZW od wielu lat i ich dalsze potęgowanie wykraczałoby poza ekonomiczną racjonalność.

Aktualnie zatem najważniejszym działaniem mogącym poprawić stan wód Zbiornika i mieć znaczący wpływ na ograniczenie zjawiska zakwitów jest zmniejszanie dopływu do zbiornika wszelkich form zanieczyszczeń – szczególnie fosforanów, azotanów i azotynów. Największym ich donorem (80-90%) pozostają rzeki dopływowe – Pilica i Luciąża. Udział zanieczyszczeń spływających z bezpośredniego otoczenia zbiornika i pozostałych, małych dopływów bezpośrednich, pozostaje niewielki, tym niemniej w okresie ograniczenia przepływów w głównych rzekach, w sezonie letnim, mogą mieć one wpływ na potęgowanie, podtrzymanie i wydłużenie w czasie zakwitów.  Pośrednio, jako użytkownicy zbiornika, zwiększamy ten spływ bezpośredni niszcząc ochronne strefy roślinności brzegowej (zarówno tej lądowej,  jak i wodnej), tzw.  strefy ekotonowe, będące biologicznymi filtrami spływających z lądu wód. Elementami  zanieczyszczenia są wszelkie ścieki rolnicze i bytowe spływające bezpośrednio z brzegów do wód Zbiornika (dobowa obecność nad wodą wędkarza, żeglarza, turysty, wczasowicza, itp. generuje potencjalny dopływ 10 mg azotu i ok. 2 mg fosforu), substancje ropopochodne  (np. ze sprzętu motorowodnego),  ale również organiczne zanęty wędkarskie wrzucane do wody  w szczególności stosowane w nadmiarze. W miarę neutralnymi pozostają mineralne „wypełniacze”, jak gliny, piasek, ziemia, stosowane przy połowach spławikowych, przypominające w efektach naturalną erozję brzegową.

 

Wpływ zanęt wędkarskich na procesy eutrofizacji wód, z uwagi na nasilenie zakwitów, był przedmiotem badań naukowców, w tym Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie (1993, 2001, 2003). Przeprowadzone badania i analizy wskazują na potencjalnie negatywny wpływ stosowania przez wędkarzy zanęt, przy stosowanych dawkach na jednego łowiącego przekraczających 2,5-3 kg na dobę, szczególnie przy braku odpowiednio wysokich efektów połowu ryb karpiowatych, trwale wyprowadzanych ze zbiornika (zabieranych). Istotnym w analizie pozostawał fakt, że statystycznie wzrost dobowego zużycia zanęt powyżej w/w dawki nie zwiększał znacząco wyniku połowu wędkarskiego, a wręcz odwrotnie – obniżał go.  W bilansie obiegu fosforu i azotu nadmierne nęcenie nie jest bilansowane ubytkiem tych pierwiastków w formie złowionych i zabranych z łowiska ryb, a tym samym staje się czynnikiem wpływającym na intensywność zakwitów.

 

Wnosimy zatem pod rozwagę wszystkim wędkującym i nęcącym ryby, aby tę ostatnią czynność ograniczali do niezbędnego minimum. Szczególnie jest to ważne, gdy złowione ryby nie są zabierane z łowiska.

 

Warto  pamiętać, że każdy nadmiar zanęty, nawet tej wyżerowanej w pełni przez ryby, jest w bilansie biogenów eutrofizujących wodę niekorzystny i prowadzi do zwiększenia zakwitów.

 

Charakterystyka zanęt stosowanych przez ankietowanych wędkarzy (zawartość biogenów w „tradycyjnych” zanętach przyjęto za Wołosem i in. 1992; w zanętach firmowych za Czekałowską 2001)   

                                                                                                                                                     

Składniki zanęty

  (%)

   Fosfor P  

     (g/kg)

    Azot N

     (g/kg)

zanęty firmowe

18,02

     6,64

    19,11

kukurydza

15,70

     1,99

    16,34

chleb

  9,96

     1,74

    10,96

zboża (głównie pszenica)

  9,10

     2,63

      8,94

ziemniaki

  8,91

     1,13

      3,84

kasza

  8,72

     1,06

      3,04

płatki zbożowe

  8,14

     5,80

    25,20

bułka, bułka tarta

  4,85

     1,18

      9,19

robaki

  3,68

     1,77

    13,96

otręby

  2,52

   12,30

      3,60

łubin

  1,74

     0,94

    20,23

soja

  1,55

     2,74

    27,25

makaron

  1,36

     0,36

      2,74

inne *

  6,01

     3,10

    12,65

               * zawartość P i N przyjęto jako średnia wartość z pozostałych składników

                                                                                                                                 wg Wołos, Mioduszewska

                                                                                                                              Komunikaty Rybackie 1/2003

 

 

   Powyżej tabela zawartości fosforu i azotu w popularnie stosowanych zanętach. Średnia zawartość tych pierwiastków w tkankach świeżych ryb słodkowodnych to 7g/kg w przypadku fosforu P (wg Kajak 1979)  i 29,6 g w przypadku azotu N (wg Sikorski 1967). Bilans skutków aktywności wędkarskiej i potencjalnego zanieczyszczenia wody nęceniem pozostawiamy każdemu do własnego wyliczenia. Zasadą każdego wędkarza powinno być, że

 

      nie wprowadzam do wody więcej biogenów, niż z niej wyprowadzam.

 

   Pamiętać przy tym należy, że ekstremalna frekwencja wędkarskich użytkowników wody może dochodzić nad Zbiornikiem Sulejowskim do tysiąca osób na dobę, a każdy kilogram dostarczonych z zewnątrz związków fosforu i azotu przekłada się na setki kilogramów sinic.

 

    Pragniesz czystej wody dla ryb i dla siebie – ograniczaj stosowanie zanęt.

 

    Chcesz ograniczać zakwity 

                                szanuj wszelką roślinność w strefie brzegowej zbiornika.

        Zabieraj znad wody wszystko to, czego nie chciałbyś nad nią zastać                

                                                           (opakowania, butelki,  itp).

 


 

                                         (aut.  prof. dr hab. Piotr Frankiewicz, mgr inż. Aleksander Góralczyk)

 

Literatura:

Czekałowska M. 2001- Wpływ zanęt wędkarskich stosowanych przez łowiących z brzegu na efekty połowu oraz stan troficzny jez. Wulpińskiego – prac. magisterska, UWM Olsztyn ss.35

Wołos A., Mioduszewska H. 2003 – Wpływ stosowania przez wędkarzy zanęt na efekty wędkowania i bilans biogenów ekosystemów wodnych – Komunikaty Rybackie IRS 1/2003 ss.23-27