1. Pleśniawka i wrzodnienica

/Uwaga pobrać możemy w załącznikach "PDF": u dołu strony:

artykuły p.t. Zmiany w skórze u tarlaków łososia oraz Ocena stanu zdrowotnego tarlaków troci /                                                                                                                                                   

Pleśniawka - ( Dermatocystis saprolegniacea) , jest chorobą grzybiczą atakującą wiele gatunków ryb oraz ich ikrę , zarówno w środowisku naturalnym , jak i w hodowli sztucznej. . Wywoływana jest przez grzyby z rodziny Saprolegniaceae, z rodzajów : Saprolegnia , Achlya , Dictyuchus , Thraustothecea, Leptomitus, i Aphanomyces. Porastająca uszkodzone tkanki ryb i ikrę grzybnia

gatunków z rodzaju Saprolegnia i Achlya jest zbudowana z promieniście ułożonych, delikatnych i dość długich strzępków, stąd ma ona wygląd puszystych nalotów podobnych do kłaczków waty.

Pleśniawka jest zawsze tzw. chorobą wtórną , do wystąpienia której predysponują czynniki pierwotne . Są nimi przede wszystkim złe warunki środowiskowe , zarówno w środowisku naturalnym , jak i w hodowli. W środowisku naturalnym podwyższona temperatura wody powyżej

15 oC , niska koncentracja tlenu i duże zagęszczenie ryb( np. na tarliskach ryb) oraz czynniki biologiczne takie jak pasożyty z rodzaju Ichthyophthirius-kulożęsek, Dactylogyrus i Gyrodactylus

atakujące skórę i skrzela ryb przyczyniają sie do wystąpienia pleśniawki .Wszelkie urazy mechaniczne powodujące uszkodzenie powłok ciała ryb – otarcia , zadrapania, skaleczenia są wrotami zakażenia pleśniawką. U niektórych gatunków w okresie dojrzewania płciowego, i wędrówki tarłowej , np. ryb łososiowatych, pod wpływem zmian hormonalnych, szczególnie u samców , następuje redukcja w epidermie ( tkanka podskórna) komórek gobletowych odpowiedzialnych za produkcję ochronnego śluzu . A śluz usuwa z powierzchni skóry spory pleśni, które są formą inwazyjną grzybów. W okresie tarła pleśniawka przenosi się drogą bezpośredniego kontaktu z ryby na rybę lub za pomoca sprzętu używanego w ośrodkach hodowlanych-kasiorki, podbieraki , zbiorniki, stoły tarłowe, rękawice, ubrania pracowników. Używany sprzęt musi być bezwzględnie i to często dezynfekowany.W warunkach naturalnych i w warunkach sztucznej inkubacju ikry atakowana jest przede wszystkim ikra martwa , niezapłodniona, zbielała a później również ikra zdrowa , ale bezpośrednio przylegająca do ikry zaatakowanej pleśniawką.

W naturalnym środowisku trudno jest ingerować , gdy stwierdza sie objawy pleśniawki u ryb-tarlaków a ingerencja w ikrę na tarliskach jest praktycznie niemożliwa. W hodowli sztucznej w ośrodkach zarybieniowych , podchowalniczych i hodowlanych tarlaki przed i po sztucznym tarle poddaje się dezynfekcji poprzez kąpiele w roztworach siarczanu miedzi, formaliny lub preparatów jodoforowych. Ikrę w aparatach inkubacyjnych , zależnie od gatunku ,również poddaje sie kąpielom profilaktycznym w celu uniknięcia pleśniawki ale zawsze najważniejsze jest obsadzenie aparatów inkubacyjnych ikrą dobrze wypłukaną bez martwej ikry ( zbielałej).

Przynajmniej w ten sposób można ograniczyć lub zapobiedz stratom w inkubacji ikry i uchronić tarlaki przed rozwojem pleśniawki.

Pleśniawka niestety często wikłana jest dodatkowo rozwojem chorobotwórczych dla ryb bakterii z rodzaju Aeromonas i Pseudomonas. Bakterie Aeromonas salmonicida i Aeromonas punctata wywołują groźną chorobę łososiowatych- wrzodzienicę a Aeromonas salmonicida subsp. achromogenes i Aeromonas hydrophila - zakźną nartwicę skóry. Tylko badanie bakteriologiczne chorych ryb może potwierdzić lub wykluczyć obecność tych groźnych dla ryb bakterii i wikłanie pleśniwaki ryb przez te bakterie.

W diagnostyce chorób ryb wywołanych przez grzyby a następnie przez bakterie należy uwzględnić jaszcze chorobę wykazującą bardzo podobne objawy( uszkodzenie skrzeli, pletw , skóry, szare naloty na skórze , skrzelach), tzw. chorobę kolumnaris , wywołana przez bakterię Flexibacter columnaris. Przy tej jednak chorobie zmiany w płetwach penetrują głęboko w miękkie części płetw ujawniając promienie płetwowe. Zniszczeniu ulega również chrząstkowe utkanie listków skrzelowych. Chorobę kolumnaris można leczyć w ośrodkach hodowlanych antybiotykami podawanymi rybom w paszy i stosując kąpiele profilaktyczne lub lecznicze w środkach dezynfekcyjnych.

W próbkach wody z rzek lub jezior zawsze można stwierdzić w badaniach laboratoryjnych obecność pleśni , grzybów i bakterii ale ich niekorzystne oddziaływanie na ryby , ujawnia się tylko w wyniku kumulacji niekorzystnych warunków środowiskowych.

Ryby , które były w rzekach już od lata niestety zostały zainfekowane pleśniawką a nawet chorobotwórczymi bakteriami. Świadczy to o stanie czystości środowiska wodnego i późnym latem oraz wczesną jesienią 2011 roku skutkowało wystąpieniem choroby u wielu ryb w rzekach pomorskich.Późną jesinią na przełomie listopada i grudnia wpływające do rzek tarlaki trci były zdrowe i nie wykazywały jakichkolwiek objawów chorobowych.

Skutki naturalnego tarła troci , łososi i pstrągów potokowych mogą być w związku z tym znacznie gorsze. Przeżywalność tarlaków słabsza, dużo ryb padnie a wiele będzie miało oznaki przebytej choroby. Złowienie takiej słabej i chorej ryby nie będzie należało do przyjemności. Sztuczne tarło ryb łososiowatych i inkubacja ikry musi podlegać kontroli lekarsko-weterynaryjnej w celu eliminacji pleśniawki i chorób bakteryjnych tarlaków i wylęgu . Intensywne nawożenia w tym nawożenie pól gnojowią i używanie tzw. polepszaczy gleby nie rokuje rzekom dobrze. Niezwykle intensywny rozwój hodowli pstrągów w rzekach pomorskich także wpływa na rozwój chorob wśród ryb dzikich w tym ryb wędrownych. Cóż z tego ,że woda po hodowli ryb jest ”czysta” w zakresie parametrów:zawiesiny, azotu, fosforu skoro jest skażona mikrobiologicznie czyli grzybami , bakteriami a nawt wirusami chorobotwórczymi dla ryb.Użyźnienie wody , skażenie bakteriologiczne i pogorszenie parametrów chemicznych może w przyszłości skutkować większą ilością ryb wykazujących rożne objawy chorobowe. Tylko systematyczne dadania ryb zimą wiosną , latem i jesienią pod względem tych samych parametrów np. flora bakteryjna , morfologia krwi , poziom immunoglobulin w powiązaniu z badaniem mikrobiologicznym i chemicznym oraz temperaturą wody, może nam dać odpowiedź na pytanie, kiedy i jaki czynniki( lub czynniki) wpływają na wystąpienie objawów pleśniaki i wrzodzienicy u troci i łososi.

Janusz Nyk.