OCENA WPŁYWU KORMORANA CZARNEGO NA GOSPODARKĘ RYBACKĄ NA ZBIORNIKU WŁOCŁAWSKIM W SZCZEGÓLNOŚCI NA POPULACJE POSZCZEGÓLNYCH GATUNKÓW RYB BYTUJĄCYCH W TYM ŚRODOWISKU I WYNIKŁE Z TEGO TYTUŁU STRATY DLA UŻYTKOWNIKA W ROKU 2005

RAPORT NR 1.

Opracowanie:
UNIWERSYTET WARMIŃSKO – MAZURSKI W OLSZTYNIE
WYDZIAŁ OCHRONY ŚRODOWISKA I RYBACTWA
KATEDRA BIOLOGII I HODOWLI RYB

Wykonawcy:
prof. dr hab. Andrzej Martyniak
dr inż. Bogdan Wziątek
dr inż. Piotr Hliwa

OLSZTYN styczeń 2006


I. Wstęp

    Dynamiczny wzrost populacji kormorana czarnego (Phalacrocorax carbo) obserwowany jest z niepokojem przez rybackich użytkowników wód. Według różnych autorów duże stada kormoranów żerujące na wodach użytkowanych rybacko i wędkarsko mogą przyczyniać się do spadku wielkości odłowów. Stąd też podjęcie oceny presji kormorana na ichtiofaunę Zbiornika Włocławskiego jest bezwzględnie konieczne.     W raporcie nr 1 przedstawiono pierwsze niepełne dane dotyczące liczebności kormorana oraz podjęto próbę oceny jego wpływu na gospodarkę rybacko – wędkarską prowadzoną na Zbiorniku.

II. Metodyka

    Badania nad odżywianiem się kormorana czarnego prowadzono w roku 2005 w okresie od kwietnia do września. Materiały do badań zebrano w trakcie 6 wyjazdów do kolonii kormoranów.     W czasie wyjazdów oceniano także liczebność ptaków i piskląt.     Analizę składu pokarmu oparto o ryby wykrztuszone oraz wypluwki (niestrawione elementy kostne wykrztuszone przez ptaki).     Wielkość ryb oznaczono na podstawie bezpośrednich pomiarów, albo na podstawie zależności pomiędzy długością a ciężarem ciała ofiary.     Konsumpcję kolonii wyliczono w oparciu o metodę przedstawioną przez van Dam i in. (1995).     Oszacowania strat dokonano mnożąc przeciętną wartość kilograma ryby sprzedawanej przez Płocko – Włocławski Okręg PZW. Za dolną granicę masy ryby handlowej przyjęto 50 gram bez podziału na gatunki.

III. Wyniki
1. Liczebność

    Oszacowania liczebności kolonii dokonano w dniach 6-7 czerwca 2005, na podstawie bezpośredniego liczenia gniazd.     Na terenie kolonii stwierdzono 1341 gniazd kormoranów. Na tej podstawie liczebność kolonii określono na 1341 par lęgowych. Ilość piskląt w gniazdach oszacowano na około 2,2 pisklęcia / gniazdo, czyli około 2952 sztuki.     Na tej podstawie całkowitą liczebność koloni oszacowano na 5634 ptaki.

2. Skład pokarmu

    Na podstawie zebranych i opracowanych do tej pory materiałów (głównie ryby wykrztuszone) stwierdzono w pokarmie kormoranów występowanie 15 gatunków (Tabela 1). Gatunkami dominującymi w masie ryb wykrztuszonych były: karaś srebrny – 24,3% , okoń – 16,9% , płoć – 12,3% i lin – 10,8%. Znaczącą pozycję zajmował także sandacz – 4,6%.

Tabela 1. Udział wagowy poszczególnych gatunków ofiar w pokarmie kormorana.

3. Wielkość ofiar

    Dane uzyskane z pomiarów ryb wykrztuszonych przez kormorany wskazują, że ich głównymi ofiarami były osobniki o masie do 25 gram łącznie stanowiąc 61,4%.     Ryby o masie powyżej 50 gramów stanowiły około 17,0% masy pokarmu, zaś powyżej 250 gram – 5,2%.

Średnie masy głównych ofiar zestawiono w tabeli 2. Największą średnią masą charakteryzowały się karaś srebrzysty (343,5 g), leszcz (239,1 g), szczupak (204,7 g) i sandacz (149,9g).

Tabela 2. Średnie masy [g] głównych ofiar kormoranów na Zbiorniku Włocławskim.

4. Konsumpcja ptaków zasiedlających kolonię

    Dane dotyczące łącznej konsumpcji kolonii przedstawia tabela 3. Łącznie w roku 2005 wynosiła ona około 331,4 ton.

Tabela 3. Konsumpcja ryb w kolonii kormoranów z Włocławskiego Zbiornika Zaporowego van Dam i in. (1995) zmienione.

C1 – konsumpcja ptaków dorosłych,      C2 – konsumpcja piskląt

    Opracowany do tej pory materiał nie pozwala obecnie na dokładne oszacowanie udziału poszczególnych gatunków w ogólnej biomasie ryb. Niemniej jednak na podstawie uzyskanych do tej pory wyników można stwierdzić, że gatunkami o największym znaczeniu w diecie kormoranów są okoń i jazgarz oraz płoć, leszcz, karaś i sandacz – występowały one bowiem regularnie wśród ryb wykrztuszonych.

5. Kormoran a gospodarka rybacka.

    Porównanie wydajności połowów rybackich i konsumpcji kormoranów, wskazuje, że kormorany żerujące na Zbiorniku łowią około 33,1 kg/ha ryb, natomiast wydajność rybacka w roku 2005 wynosiła około 24,7 kg/ha (Rysunek 2).

Porównanie składu pokarmu kormoranów ze składem połowów rybackich wskazuje, że jedynie w przypadku płoci, leszcza i krąpia ich udział w połowach rybackich jest większy. Natomiast w przypadku takich gatunków jak węgorz, lin, karaś i szczupak ich udział w diecie kormoranów jest znacznie wyższy niż w połowach gospodarczych (Rysunek 3).

Istotną pozycję w pokarmie kormoranów stanowiły jazgarz i ukleja gatunki nie eksploatowane gospodarczo.     Na podstawie wyników uzyskanych z pomiarów ryb wykrztuszonych (Rysunek 1) udział w biomasie pokarmu kormoranów ryb o wartości handlowej(pow. 50 g) określono na około 53,4 tony. Przyjmując średnią cenę kilograma ryby na 6,57 zł daje to wartość około 350 tyś. złotych.

IV. Wnioski

    Zebrany i opracowany do tej pory materiał nie pozwala na pełną ocenę oddziaływania kormorana na prowadzoną na Zbiorniku Włocławskim gospodarkę rybacko - wędkarską zwłaszcza w odniesieniu do udziału w biomasie gatunków o dużym znaczeniu gospodarczym (lin i węgorz). Niemniej jednak uzyskane wstępnie wyniki wskazują, że kormoran może w istotny sposób wpływać na skład ichtiofauny Zbiornika. Zwłaszcza w określeniu do takich gatunków jak: płoć, okoń i sandacz, które występowały regularnie wśród wykrztuszanych przez ptaki ryb – ofiar.     Konsumpcję tych trzech gatunków można oszacować na około 120 ton, z czego sandacz może stanowić 15 ton, zaś płoć i okoń – odpowiednio ok. 60 i 40 ton.     Biorąc pod uwagę fakt, że średnia długość znajdowanych sandaczy wynosiła 20,5 cm, ofiarami kormoranów padają przede wszystkim ryby w wieku 1+, a więc przed osiągnięciem dojrzałości płciowej. Może to w niekorzystny sposób wpływać na rekrutację przyszłych populacji tarłowych, a tym samym przyczynić się do spadku liczby drapieżników w Zbiorniku. W konsekwencji może to spowodować obniżenie zdolności Zbiornika do samo regulacji zwłaszcza w obrębie zespołu drobnych ryb karpiowatych i okoniowatych.